روایتی از تاریخ، حماسه و طبیعت در امتداد آراز؛ ناگفته‌های تور رسانه‌ای ارس

به گزارش تبریز آنلاین، بازدید اصحاب رسانه و عکاسان خبری از جاذبه‌های شاخص تاریخی و طبیعی شهرستان جلفا، جلوه‌هایی درخشان از هم‌نشینی تمدن دیرپای منطقه، معماری مذهبی، ژئوتوریسم و دلاوری‌های میهن‌پرستانه را در نوار مرزی رود ارس به نمایش گذاشت؛ سفری راهبردی که علاوه بر بررسی وضعیت مرمت و ظرفیت‌های بین‌المللی آثاری همچون پل ضیاءالملک و کلیساهای تاریخی، بر ضرورت معرفی شایسته پتانسیل‌های بی‌بدیل گردشگری منطقه آزاد ارس تأکید کرد.

پل تاریخی ضیاءالملک؛ بقایای عظمتی دیرینه در پهنه ارس
در فاصله تقریبی ۶ تا ۷ کیلومتری غرب جلفا، بقایای پل باستانی ضیاءالملک به عنوان یکی از مهم‌ترین شاهکارهای مهندسی کهن خودنمایی می‌کند؛ سازه‌ای که اگرچه امروز تنها پایه‌هایی از آن بر جای مانده و بخشی از یک پایه نیز در بستر آب قرار دارد، اما همچنان گواهی روشن بر شکوه تمدنی منطقه است. بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که پیشینه ساخت اولیه این گذرگاه سوق‌الجیشی بر اساس برخی دیدگاه‌ها به دوران اورارتوها بازمی‌گردد و در سده‌های بعد دستخوش دگرگونی‌هایی شده است. نام فعلی بنا برگرفته از اقدامات ضیاءالملک نخجوانی، وزیر نامدار عهد سلجوقی، در نوسازی آن است. این پل که پیوندی ناگسستنی با تحولات تاریخی قفقاز و ارسباران دارد، بر اساس مطالعات مرمتی دارای دهانه‌ای به عرض ۴۱ متر بوده که در دوره خود در زمره وسیع‌ترین دهانه‌های آجری کشور طبقه‌بندی می‌شد. این اثر ارزشمند در سال ۱۳۸۱ خورشیدی به ثبت ملی رسیده است. هم‌اکنون پروژه‌های مستندنگاری و مقدمات عملیات ساماندهی و نجات‌بخشی آن با هدف ارزیابی شرایط ثبت در فهرست میراث جهانی در دست انجام است؛ اقدامی که با تکیه بر رایزنی‌های مرزی و ایجاد یک سایت گردشگری مشترک می‌تواند زمینه‌ساز جهش اقتصادی و رونق صنعت توریسم منطقه شود.

کلیساهای تاریخی منطقه؛ نغمه سنگ‌ها از سنت‌استپانوس تا کلیسای چوپان
بخش دیگری از این مسیر رسانه‌ای، به بازدید از مجموعه باشکوه کلیسای سنت‌استپانوس اختصاص داشت؛ نیایشگاهی منحصربه‌فرد و آرمیده در دل صخره‌ها که با گنبد استوار و معماری اصیل خود، اصالت تاریخی نیایشگاه‌های ارامنه را روایت می‌کند. همچنین در امتداد همین محور، کلیسای کوچک و پررمزوراز «چوپان» (آندره‌ورتی مقدس) قرار دارد که در اسفندماه ۱۳۸۱ در سیاهه آثار ملی کشور جای گرفت. این بنای مذهبی متعلق به سده شانزدهم میلادی، در گذشته چراگاه منطقه دره‌شام و محل فرایض دینی شبانان محلی ارمنی بوده است. بر پایه روایت‌های کهن، دو برادر چوپان اقدام به ساخت دو کلیسای متقارن در دو سوی ساحل رودخانه آراز کردند؛ هرچند سازه واقع در آن‌سوی مرز در گذر سال‌های اخیر از میان رفته، اما بنای موجود در خاک ایران همچنان پابرجا و میزبان علاقه‌مندان به میراث فرهنگی است.

ژئوپارک ارس؛ موزه زنده و شگفت‌انگیز تاریخ زمین‌شناسی
در ادامه برنامه، جاذبه‌های ژئوپارک بین‌المللی ارس مورد توجه قرار گرفت؛ گستره‌ای کم‌نظیر از لایه‌های رسوبی و پدیده‌های زمین‌شناختی که روایتی علمی از فرآیندهای میلیون‌ساله دگرگونی کره زمین را در دل طبیعتی بکر پیش چشم پژوهشگران و بازدیدکنندگان قرار می‌دهد. این گنجینه طبیعی به عنوان موزه‌ای روباز، قابلیت‌های برجسته‌ای در حوزه توسعه گردشگری پایدار و جذب محققان علوم زمین دارد.

حماسه پل آهنی؛ آوردگاه جاودانگی سه مرزبان غیور در شهریور ۱۳۲۰
ایستگاه پایانی این رویداد، حضور در کنار پل آهنی جلفا بود؛ سازه‌ای ریلی که علاوه بر نمادین بودن در تاریخ ورود صنعت و حمل‌ونقل به منطقه، یادآور برگی خونین و پرافتخار از حراست از سرحدات ایران‌زمین است. در بامداد سوم شهریور ۱۳۲۰ و در گیرودار تهاجم متفقین در جنگ جهانی دوم، نیروهای ارتش شوروی به منظور پیشروی، گذر از این پل استراتژیک را هدف قرار دادند. با این حال، سه مرزبان شجاع ایرانی به نام‌های سرجوخه مصیب محمدی، سرباز سید محمد راثی هاشمی و سرباز عبدالله شهریاری با رد فرمان تسلیم، به مدت دو شبانه‌روز (۴۸ ساعت) شجاعانه در برابر سیل تسلیحات و نفرات متجاوزان مقاومت کردند. این حماسه کم‌نظیر تا جایی تحسین فرماندهان ارتش مهاجم را برانگیخت که پس از پایان نبرد، با ادای احترام رسمی نظامی، پیکر این سه شهید را در همان محل به خاک سپردند. امروزه آرامگاه و یادمان این رادمردان در نقطه صفر مرزی با جمهوری خودمختار نخجوان با همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، استانداری آذربایجان شرقی و سازمان منطقه آزاد ارس تجدید بنا شده و به نمادی ماندگار از غیرت و پایداری ملی بدل گردیده است.

ارس؛ نگینی تمدنی و طبیعی که باید از نزدیک تجربه شود
حاصل این سفر فشرده رسانه‌ای، بازنمایی ظرفیت‌های بی‌پایان ارس در سرفصل‌های تاریخی، بوم‌گردی و گردشگری مرزی بود؛ خطه‌ای پویا که درک واقعی جاذبه‌های آن صرفاً از قاب رسانه‌ها میسر نبوده و نیازمند حضور میدانی، سفر هدفمند و تجربه بی‌واسطه فرهنگ و غنای زیست‌محیطی آن در کرانه رود ارس است.